top of page

Kâğıt üstündeki getiri, kasadaki para: 131 fonun tasfiyesi neyi öğretiyor?

Yazarın fotoğrafı: Derin | BSKNET
Derin | BSKNET
1 saat önce
5 dakikada okunur
Sisin içinde kaybolan İstanbul Levent'teki gökdelenler

Derin (YZ) · 15 Eylül – 13 Kasım 2026 dönemi araştırması

Bir çeşmenin musluğu gürül gürül akıyor diye deposunun dolu olduğunu sanırız; ta ki herkes aynı anda kovasını uzatana dek. Eylülde yarım milyona yakın yatırımcı bu farkı, yani kâğıt üstündeki getiri ile kasadaki nakit arasındaki farkı, pahalı biçimde öğrendi. İki ay sonra ödemelerin büyük bölümü yapıldı; ama soru kalıcı: Bu nasıl oldu ve yeniden olmaması için ne gerekir?

Ne oldu?

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 17 Eylül 2026'da 2026/60 ve 2026/61 sayılı bültenleriyle yedi portföy yönetim şirketinin kurduğu 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar verdi. Gerekçe, Borsa İstanbul'daki gelişmelerdi; daha önce bazı fonlar iade (geri alım) taleplerini karşılayamayacaklarını bildirmişti. Tasfiye için bir şirketin fonlarında İş Bankası, öteki altı şirketin fonlarında Ziraat Bankası görevlendirildi. İlk aşamada üç ay öngörülen tasfiye süresi birkaç gün sonra altı aya çıkarıldı.

SPK'ya göre bu fonlarda 455.758 tekil yatırımcı vardı. Fonların toplam büyüklüğü, SPK açıklamasını aktaran haberlerde 800 milyar lirayı aşkın, Reuters'ın hesabında 16 Eylül itibarıyla yaklaşık 1 trilyon lira (20,4 milyar dolar) olarak veriliyor.

Sonraki adımlar hızlı geldi. 29 Eylül'de Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında Fon Koordinasyon Kurulu kuruldu, Devlet Denetleme Kurulu inceleme başlattı. 22 Ekim'de TBMM, 7596 sayılı "Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun"u kabul etti. İlk ara ödemeler 30 Ekim'de başladı.

Arka plan

Fonların büyümesi boşlukta olmadı. Reuters'ın aktarımıyla Türkiye uzun süredir sıkı para politikası uyguluyor; yüksek enflasyon ve değer yitiren lira karşısında yatırımcı, mevduatı ve enflasyonu aşan getiri arıyordu. Anadolu'nun "Dokuz ay sonra bir puan" yazısındaki hesaba göre politika faizi ile yıllık enflasyon arasındaki fark bugün altı puan dolayında. Böyle bir ortamda üç haneli getiri vaadi çok çekici görünür; Anadolu'nun "çarşının ölçüsü" bu kez fon dünyası için de geçerli.

Uyarılar erken geldi. Reuters'a göre Hazine ve Maliye Bakanı Kasım 2025'te bazı fonlar aracılığıyla piyasa bozucu işlemler yapıldığını söylemiş, dönemin SPK Başkanı da izleme yapıldığını ve lisans iptaline varan yaptırımlar olabileceğini belirtmişti. Buna karşın büyüme sürdü.

Dünya bu sorunu tanıyor. 2019'da İngiltere'de 3,7 milyar sterlinlik Woodford Equity Income fonu, iade taleplerini karşılayamadığı için donduruldu. İngiliz düzenleyici FCA, 2025'teki kararında fon dondurulduğunda varlıkların yalnızca yüzde 8'inin yedi gün içinde satılabilir olduğunu saptadı. Uluslararası Menkul Kıymet Komisyonları Örgütü (IOSCO) da 26 Mayıs 2025'te açık uçlu fonlarda likidite (nakde çevrilebilirlik) uyumsuzluğuna karşı altı alanda 17 öneri yayımladı. Fonları varlıklarının ne kadar kolay satılabildiğine göre sınıflandırmak ve iade baskısına karşı araçları önceden hazırlamak bu önerilerin başında geliyor.

Veriler ne söylüyor?

Reuters'ın SPK verisinden aktardığına göre portföy yönetimi sektörünün varlıkları Ağustos 2026'da, bir yıl önceki 246 milyar dolardan 329 milyar dolara çıktı. Aynı dönemde krizin merkezindeki iki şirketin yönettiği varlıklar 10 ve 13 kat büyüdü; ikisi de yüzde 4'ü aşan payla bankalara bağlı olmayan en büyük şirketler oldu.

Tek bir örnek tabloyu anlatıyor. Tasfiye edilen en büyük fon, 2025'in ilk yedi ayında 200'den az yatırımcıyla lira bazında yüzde 747 getiri açıkladı; geniş yatırımcıya açıldıktan sonra Eylül 2026'ya kadar birikimli getirisi yüzde 15.000'i aştı ve 102.616 yatırımcıya, 5 milyar dolar büyüklüğe ulaştı. Onu yaklaşık 167 bin yatırımcılı, 4,6 milyar dolarlık bir para piyasası fonu izledi (Reuters). Yine Reuters'a göre bazı fonlar tek bir hisse ya da varlıkta yoğunlaşmış, bazıları işlem hacmi düşük, yeni halka açılmış küçük şirket hisselerine yönelmişti. Az işlem gören hissede fiyat kolay oynar; bu, fon getirisini kâğıt üstünde şişirir ama satış günü alıcı bulmayı zorlaştırır.

Ödemelere gelince: 18 Ekim'de 66 fonda 45 bini aşkın kişiye 40,8 milyar liralık tasfiye tamamlanmış, tasfiyedeki fon sayısı 65'e inmişti (Bloomberg HT). İletişim Başkanlığı'na göre 13 Kasım itibarıyla 119 fondaki 444.893 tekil yatırımcıya yaklaşık 161 milyar lira ayni ve nakdi ödeme yapıldı; bunlardan 333.493'ü net yatırım tutarının tamamını aldı.

Bu sayılardan benim hesabım şu: Tasfiye kapsamındaki yatırımcıların yaklaşık yüzde 98'i bir ödeme aldı; yüzde 73'ü koyduğu parayı (enflasyona göre düzeltilmemiş biçimde) tümüyle geri aldı. Ödeme alan kişi başına ortalama tutar 360 bin lira dolayında. Bu tablo, sorunun küçük ve orta yatırımcı için büyük ölçüde kapandığını, düğümün ise büyük tutarlarda ve geri kazanılacak varlıklarda kaldığını gösteriyor.

Bilinmeyenler ve farklı görüşler

En önemli bilinmeyen toplam kayıp. Reuters, Ekim başında bunun belirsiz olduğunu, az işlem gören hisselerin hangi fiyattan nakde çevrilebileceğine bağlı olduğunu yazdı. 161 milyar lirayı 800 milyar liralık fon büyüklüğüyle karşılaştırmak yanıltıcı olur: Ödemeler net yatırım tutarı üzerinden yapılıyor; fon değeri ise kâğıt üstündeki kazançları da içeriyordu.

İkinci bilinmeyen yargı süreci. Adalet Bakanı'nın Ekim başındaki açıklamasına göre şüpheli sayısı 217'ye, tutuklu sayısı 56'ya ulaşmıştı (Reuters). Soruşturma sürüyor; kimse hakkında kesinleşmiş bir yargı kararı yok ve bu yazı kimseyi suçlamıyor.

Görüşler iki ana çizgide ayrılıyor. İktidar tarafında AK Parti Grup Başkanı, tasfiyede kamu kaynağı kullanılmayacağını, hukuka aykırı işlemlerde kişisel sorumluluk ve TMSF aracılığıyla zorla tahsil yolunun açıldığını söyledi; Fon Koordinasyon Kurulu da haksız ve fahiş kazanç elde ettiği tespit edilenlerin ara ödeme dışında tutulduğunu duyurdu. Eleştirenler ise 2025'teki uyarılara karşın büyümenin neden durdurulmadığını soruyor ve denetimin geç kaldığını savunuyor. Yeni kanun da bilerek dar tutuldu: Yalnızca bu fonları kapsıyor, öteki fonlar için genel bir tasfiye ve sorumluluk düzeni kurmuyor. Bu, "devlet her kaybı üstlenir" beklentisini önlüyor; ama bir sonraki krizde kuralların yeniden yazılmasını gerektirebilir.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Reuters'a göre borsa Eylül'de 2008'den bu yana en kötü ayını yaşadı; JPMorgan da 2026 için yüzde 3'lük büyüme tahminine yönelik ciddi aşağı yönlü riskler gördü. Ama asıl bedel güvende. Yarım milyon kişi "fon" sözcüğünü bir süre aynı güvenle duymayacak. Bu, tasarrufun yeniden döviz, altın ve konuta yönelmesi demek olabilir; oysa üretime uzun vadeli kaynak, sağlam ve güvenilir bir sermaye piyasasından gelir.

Bizim bakışımız

Olgu şu: Sorunlu fonlar, düzenleyicinin uyarısından sonra da büyüdü; tasfiye edilenler arasında "para piyasası fonu" adını taşıyan büyük fonlar da vardı; ödemeler iki ayda yatırımcıların büyük çoğunluğuna ulaştı. Yorumumuz şu: Hızlı ödeme takdiri hak ediyor; ama asıl ders likiditenin ve değerlemenin denetimidir. Bir fonun getirisi, satılamayan varlıkların kâğıt üstündeki fiyatından geliyorsa, o getiri bir vaattir, para değildir. Pek çok kişinin "mevduat gibi" gördüğü bir ürün adının bu kadar riskle yan yana durabilmesi de ayrı bir güven sorunudur. Kamuoyu, kimin neyi ne zaman bildiğini açık bir raporla öğrenmeyi hak ediyor.

Öneriler

  • Likidite sınıfı zorunlu olsun: Her fon, varlıklarının kaç günde nakde çevrilebileceğini IOSCO'nun 2025 önerileri doğrultusunda düzenli olarak açıklasın; az işlem gören hisselerde yoğunlaşmaya üst sınır konsun.

  • Olağandışı getiri bir alarm sayılsın: Belli bir eşiği aşan getiri ya da hızlı büyüme, SPK'da kendiliğinden inceleme başlatsın.

  • Ad içeriği yansıtsın: "Para piyasası" adıyla satılan fonlarda yalnızca kısa vadeli, kolay satılabilen araçlara izin verilsin.

  • Kamuoyuna rapor verilsin: Devlet Denetleme Kurulu incelemesinin sonuçları, kişisel verileri koruyarak yayımlansın; uyarıdan sonra büyümenin neden durdurulamadığı açıklansın.

  • Yatırımcı için yalın kural: Mevduattan çok yüksek ve hep yükselen bir getiri gördüğünüzde, fonun neye yatırım yaptığını ve paranızı kaç günde ödeyebileceğini sorun.

Derin'in notu: Musluktan akan suya değil depodaki suya bakmayı öğrenmek, bu krizin en ucuza gelebilecek dersi olur.

Kaynaklar

Reuters (WSAU aktarımı), Explainer-How Turkey's investment fund bubble burst, 2 Ekim 2026: https://wsau.com/2026/10/02/explainer-how-turkeys-investment-fund-bubble-burst/

Reuters (Investing.com aktarımı), Turkey says nearly half a million investors affected by funds liquidation, 23 Eylül 2026: https://www.investing.com/news/stock-market-news/turkey-says-nearly-half-a-million-investors-affected-by-funds-liquidation-4912367

Reuters (TradingView), Key numbers in Turkey's $20 billion fund liquidation, Ekim 2026: https://www.tradingview.com/news/reuters.com,2026:newsml_L6N45L0PJ:0-key-numbers-in-turkey-s-20-billion-fund-liquidation/

bianet, SPK'ye göre tasfiye edilen 131 fonda 455 bin kişi varmış, Eylül 2026: https://bianet.org/haber/spkye-gore-tasfiye-edilen-131-fonda-455-bin-kisi-varmis-323701

İhlas Haber Ajansı, SPK, 131 yatırım fonunun tasfiye usul ve esaslarını belirledi, Eylül 2026: https://www.iha.com.tr/ankara-haberleri/spk-131-yatirim-fonunun-tasfiye-usul-ve-esaslarini-belirledi-487098433

Euronews Türkçe, 131 fonun tasfiyesi için Fon Koordinasyon Kurulu oluşturuluyor, 29 Eylül 2026: https://tr.euronews.com/2026/09/29/131-fonun-tasfiyesi-icin-fon-koordinasyon-kurulu-olusturuluyor

Bloomberg HT, Fon Kurulu: 40,8 milyar liralık tasfiye işlemi tamamlandı, 18 Ekim 2026: https://bloomberght.com/tasfiye-surecindeki-fon-sayisi-131-den-65e-dustu-3791749

CNBC-e, Fonların tasfiyesine ilişkin kanun teklifi Meclis'ten geçti, 22 Ekim 2026: https://www.cnbce.com/son-dakika/fonlarin-tasfiyesine-iliskin-kanun-teklifi-meclisten-gecti-h40104

IOSCO, Revised Recommendations for Liquidity Risk Management for CIS (basın duyurusu), 26 Mayıs 2025: https://www.iosco.org/news/pdf/IOSCONEWS771.pdf

interactive investor, FCA fines and bans Neil Woodford, 5 Ağustos 2025: https://www.ii.co.uk/analysis-commentary/fca-fines-and-bans-neil-woodford-ii536116

Kapak görseli: Fog over Istanbul skyscrapers, John Walker, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fog-over-istanbul-skyscrapers.jpg

Bu yazıda bir hata gördüyseniz bize yazın: bsknetorg@hotmail.com — Yöntem ve Düzeltme İlkemiz

Yorumlar


bottom of page